In de wereld van Tsjakkaa!' en Yes Yes!' draait het om miljarden guldens!

Het is de populairste strohalm van de naar succes en geld hunkerende massa, op hun eeuwige zoektocht naar zelfvertrouwen en levenskracht: NLP, oftewel Neuro Linguistisch Programmeren. Voor veel geld laten ze tijdens seminars hun hersencellen herprogrammeren door de nieuwe geluksgoeroes: Emile Ratelband, Gerard S. Benninga, Ralph Bakker en buikdanseres Yonina. En dit is slechts een kleine greep uit de Nederlandse sterrengallerij van de lucratieve motievatiemarkt. Per jaar vinden hier alleen al honderdduizenden oppep-bijeenkomsten plaats, waar miljoenen deelnemers voor circa 8,5 miljard gulden door de molen gaan. Kassa! Penthouse dook in de wereld van Tsjakkaa!, Yes Yes!, Hello Tiger, I love you! en ontmaskerde en passant de Amerikaanse NLP-paus Anthony Robbins, die op 31 oktober a.s. een uitverkocht Ahoy en 1.7 miljoen gulden hoopt te scoren.

Het Tsjakkaa!-seminar van Emile Ratelband bestaat uit een eindeloze reeks variaties op de wijsheden van grootmoeder.

"Waar een wil is, is een weg"
"Gaan voor die banaan!"
"Zijn we er klaar voor?"
"Doen, doen, doen en lieve dames en heren: Doen!"

De vierhonderd seminaristen horen s ochtends de Ratelband-turbo nog stijf en argwanend aan. Strak in het pak, blocnote op de knieen, draagbare telefoons binnen handbereik. Uit alle delen van het land zijn ze naar het Haagse Congresgebouw gekomen. Files en hittegolf trotserend. Voor vijfhonderd gulden krijgen ze de komende vijftien uur de kans om met het Neuro Linguistisch Programmeren hun hersencellen te (her-)programmeren. Overtuiging, wilskracht, hartstocht en de juiste acties vormen het fundament van de snelweg naar het aardse paradijs. De Oosterbeekse geluksgoeroe zal wat zieleknopen moeten doorklieven: dreigende faillissementen en reorganisatiegolven, hypotheek-, alimentatie- en torenhoge emotionele schulden, stress, ziekten, obsessies, fobieen. De bezoekers hebben alles, behalve geluk. Ratelband is overtuigd van de goede afloop. Honderdduizenden gingen hen immers voor. "Gaandeweg gaat iedereen uit z'n dak en vanavond lopen de meesten over de hete kolen," bezweert Ratelband rijdens de ochtendpauze.

Talloze bedrijven en organisaties, duizenden ondernemers, managers en artiesten. Van onderwijzers en verplegers tot militairen, zieken en verslaafden - zij allen geven massal gehoor aan de peptalk. Hun goeroes zijn de sterren van de uiters lucratieve motivatiemarkt. Alleen al het Nederlandse bedrijfleven investeert jaarlijks miljarden guldens in motivatieprogramma's. Volgens het Nederlands Research Instituut voor Toerisme en Recreatie in Brdea vinden er hier per jaar - buiten de deur, in hotels en congresruimten - zo'n 430.000 motivatie-gesprekken, -lessen, -cursussen en -bijeenkomsten plaats, waarvan er 185.000 langer duren dan een dag. In totaal gaan ongeveer dertien miljoen deelnemers door de molen. Totale besteding in Nederland: circa 8,5 miljard gulden! NLP, neuro-liguistisch programmeren neemt in die motivatie-markt een steeds grotere plaats in.

Hoofdoorzaak van de hausse in pep: Het Nederlandse volk raakt moe en depressief. In 1967 ging tien procent van de werkende bevolking de WAO in wegens psychische klachten, in 1990 bijna dertig procent. Uit onderzoek blijkt dat we ons meer en meer opwinden en laten opjagen. Meer werk moet worden gedaan door minder mensen. Door files is de gemiddelde reistijd van huis naar de arbeisplaats gestegen tot anderhalf a twee uur. In een huishouden zijn vaak twee banen en moet de zorg voor de kinderen worden verdeeld of uitbesteed. Een op de drie huwelijken strandt.

Kortom: des te meer stress, des te populairder NLP wordt. De Nederlandse vereniging van NLP is in de laatse vier jaar van honderd tot liefst vierhonderd leden uitgegroeid, waarbij het opvalt dat de meest gevraagde en populaire goeroes geen lid van deze club zijn: Emile Ratelband, Gerard S. Benninga, Ralph Bakker, Kees van Zijtveld, Paul Liekens, Roy Martina, oud-voetbalcoach Barry Hughes en buikdanseres/psycholoog Yonina. Het ia slechts een greep uit de Nederlandse NLP-sterrengalerij. Samen met tientallen buitenlanders zijn zij goed voor honderden boektitels, audio- en videocassettes, seminars, workshops en opleidingen.
Het doet denken aan de voorspelling van de ziener Nostradamus. In 1995, zo voorspelde deze legendarische profeet uit de Franse renaissance, zal er een bewustzijnsstroming opzetten die alle religies en sekten zal wegvagen.

"Een geloof waarbij God in het individu zelf gezocht zal worden, zonder dat we ons hoeven te baseren op de een of andere leermeester die ons voorhoudt dat levn in feite lijden is en dat de hemel na de dood komt. In de nieuwe wereld van God is het paradijs in het hier en nu," aldus de Brit Peter Lorie, die in zijn boek Nostradamus - het jaar 2000 en Daarna de eigenschappen van de priesters van dit nieuwe bewustzijn beschrijft. Eigenschappen die ook de motivatietrainers van nu kenmerken. Het zijn dynamische, energie-rijke idealisten die welsprekend, sociaal vaardig en charmant zijn. Hun levensverhalen zijn meeslepend, waardoor gevolige zaken bespreekbaar worden. Allen hebben een onafhankelijke, intuitieve geest, volgen hun eigen stem en hebben de behoefte hun boodschap onder een groter publiek te verspreiden omdat het de mens ten goede zou komen. Ze storen zich aan cynici maar ook aan blinde volgelingen. Het zijn geen bekrompen positivo's. Vanwege ziekten in het verleden brengen ze geen scheiding aan tussen lichaam en geest. Vitaliteit is een belangrijk levensdoel. Ze eten vaak vegetarisch of macrobiotisch maar zijn geen dieetterroristen. Vergeleken met andere wereldhervormers zijn ze zakelijk uitgekiend. Ze gaan uit van het top/down-model. Ze benaderen de topmanagers, die hen vervolgens trainingen in hun kapitaalkrachtige bedrijven enorganisaties laten geven. Een strategie die de financiele basis legt om via de middenklasse alle Nederlanders te bereiken.
Volksbedriegers? Zakkenvullers die humaan lullen, maar vooral hun zakken vullen?

"Kerst 1991 raakte ik in discussue met enkele carrierevriendjes. Ze zeiden:'Kom wat jij ons vertelt tijdens onze jaarafsluiting opnieuw vertellen.' Al de eerste keer sloeg het aan. Ik zette een workshop in elkaar en confronteerde er vijf kritische geesten uit de top van het bedrijfleven mee. Stuk voor stuk reageerden ze enthousiast. Sindsdien ging het snel. Dat past overigens bij mijn karakter. Alles wat ik oppak, doe ik met een grote intensiteit. Ik zit graag op het groeirandje van mijn comfortzone."

Aan het woord is Robert S. Nanninga. Deze charismatische trainer beleedde topfukties bij onder meer Hyatt Hotels USA, Ahold, KBB, HIJ, ADLER/ASKO en is partner/directeur van Cuisine Culinaire, een toeleveringbedrijf voor de airline catering en rastaurant-industrie.
Benninga trok met zijn workshops in Amerika, het Verre Oosten, Zuid-Afrika en Europa de laatste jaren zo'n zestiugduizend toehoorders. Hat ondernemrsblad mManagement Team meldde dat de geboren Amsterdammer de laatste jaren een omzet van 39 miljoen gulden behaalde. Het blad ging er gemakshalve van uit dat iedere toehoorder 650 gulden betaalde. Maar de ex-Nijenrodiaan geeft zijn meeste seminars in bedrijven, zoals Heineken, KLM, Hewlett-Packard, Honig, Hero en Vroom & Dreesmann. Daar ontvangt Benninga 17,5 duizend gulden bruto per seminar. Bovendien geeft zijn bedrijf Mindpower International de inkomsten van ongeveer tien seminars per jaar weg aan goede doelen.

"Als ik voor het geld zou gaan, was ik in het bedrijfleven gebleven," vervolgt de man, die jarenlang het prototype van een traditionele carrieremaker was. "Ik had fantastische jobs. Maar eind 1990 bleek ik vlekjes op mijn longen te hebben. Daar zat ik dan. Rijk en succesvol, maar niet gezond."

"Ik was altijd al gefascineerd in mindpower en spiritualiteit. Ik was zo'n type dat met managementsteams graag de bossen en de hei opzocht. Tijdens mijn pause for the cause, die ik vanwege de longvlekjes nam, las ik vele boeken over de echte kracht van mind en body. Ik volgde seminars bij Anthony Robbins, Deepak Chopra, Steven Covie, Ken Blanchard en Wayne Dyer. Ik ging me steeds meer in de materie verdiepen en aldoende ervaarde ik hoe je makkelijk de spirituele stekker in het stopcontact van het universum' kan steken. Dat klinkt zweverig, maar ik garandeer je dat het buitegewoon praktisch is."

Op een hete zaterdagvolgen in een Rotterdams congres-centrum vierhonderd Herbalife-verkopers Benninga's Hello Tiger I Love You-workshop. Hij legt in dtail uit dat gevoel een chemische fysieke teactie' is, die bepaald wordt door wat en hoe we eten, drinken, denken, bewegen en ademen.

"Het aardige hiervan is dat wat en hoe je denkt al het overige bepaalt. Dus elke gedachte bepaalt je actie, herhaalde acties maken je gewoontes en als je vasthoudt aan je gewoontes, maak je je eigen karakter en persoonlijkheid. Wil je daar iets aan veranderdn, dan is er slechts een manier, namelijk: nieuwe gedachten maken. Vandaar: Mindpower," aldus Benninga, die de zaal ademloos en uernlang boeit. Zijn act van de man die schichtig over de Amsterdamse Wallen loopt, bang om te worden beroofd, en dus ook prompt wordt beroofd, is komisch en herkenbaar. Als mensen zich concentreren op datgene wat niet moet gebeuren, zal juist datgene toch gebeuren.

"Tachtig procent van het Nederlandse volk lijdt aan anticipatie-angst. Ofwel: wij lijden het meest aan het lijden wat wij vrezen," aldus Benninga.

Op de drie projectieschermen verschijnen een reeks wijsheden en uitspraken, zoals: Doe niet interessant, wees echt geinteresseerd'; 37 spieren zijn er nodig om triest te kijken. Vier om te lachen'; Daadwerkelijk succesvol zijn houdt in: Eerst zijn, dan doen en dan hebben'; Als je met beide benen op de grond staat, kom je nooit een stap voorwarts'; Bemin uw naaste zoals u zelf'; If you always do what you always did, you will always get what you always got!'
Hij wisselt uitspraken van Franklin D.Roosevelt ("The only limit to our realisation of tomorrow will be our doubts of today") af met die van zijn dochtertje Nicole:"Bij dag en nacht, in zon en regen, kom je leuke dingen tegen."

Benninga's boodschap is duidelijk: het allerbelangrijkste bedrijf op de wereld is de ik-NV.
"Wie wil er een staande ovatie?" vraagt hij. Blozend staat iemand op, waarna een denderend applaus volgt. Het ritueel geeft aan dat zo'n powermove chemische stoffen aanmaakt, waardoor we ons goed voelen. Vandaar dat het die dag nog enkele malen herhaald wordt.
De vierhonderd verkopers klappen, lachen, mediteren, dansen en na Benninga's slotwoord, "Het mooiste geschenk ter wereld ben je zelf", volgt een intens afscheid. Tientallen mensen wachten in de rij voor Benninga's handtekening in zijn boek Haal het Beste uit Jezelf.
"Bij het signeren denk ik wel eens: Wat een onzin", vertelt hij. "Hoewel ik mijn optredens beschouw als een reincarnatie van die periode in mijn leven dat ik zanger wilde worden, heb ik absoluut geen behoefte aan stardom. Ik geef per jaar vijftig workshops. Niet meer, niet minder. Ik heb een verhaal dat uit mijn hart, mijn tenen en mijn buik komt.

"Ook al zijn sommigen het er niet mee eens, mensen hebben een waanzinnig respect voor wat ik neerzet. Ik wwet nu al dat er morgen vele faxen zullen komen. De crime is dat mensen nu menen dat ik hun leven kan veranderen. Terwijl de kern van mijn verhaal juist is dat mensen alleen zichzelf kunnen veranderen."

Benninga vindt het onbelangrijk maar begrijpt wel dat het publiek voortdurend motivatietrainers met elkaar vergelijkt. Zo vindt men' Benninga bijvoorbeeld inhoudelijk beter dan Ratelband, maar die scoort door zijn show toch hoger. "Waar het om gaat zijn de eeuwenoude technieken en gedachten," vervolgt de trainer. "We gieten het in een vorm die bij deze tijd past, waarin naast het rationele het emotionele en naast het materiele het immateriele steeds belangrijker wordt."

Benninga vertelt nog iets over zijn vele motivaties. "Mijn ouders zaten vanaf 1943 in het doorgangskamp Westerbork. Ze hebben 104 treinen zien wegrijden, waar ze elke keer niet opzaten. Dat laat mentaal natuurlijk wel iets achter. Ik hoop dat je het volgende goed opschrijft, want het ligt uitermate genuanceerd. Als mijn ouders toen de technieken gekend en de inzichten gehad had die ik nu heb, zouden ze in elk geval de mogelijkheid gehad hebben om hun ervaringen op een andere manier te verwerken - en dat gun ik iedereen."

In het Haagse congresgebouw trotseren vrijwilligers met de steun van Emile Ratelband hun fobieen voor slangen en spinnen. Onder een daverend applaus laten de beesten over hun huid, buik, hals en schouders kruipen. Ondernemer/vloerlegger Piet Sambrinck van Lino Floor uit Leeuwarden bezweerde zojuist op het podium een python.
"Vanochtend in de auto dacht ik nog: al krijg ik een ton, ik vertik het," zegt hij huilend tegen Emile. "Als ik een slang op televisie zie, zap ik meteen. Maar dank zij jou bleef ik aan mijn vriendin denken. Hoe lekker zacht haar huid aanvoelt, hoe lekker ze ruikt, hoe ze lacht en vrijt. Toen was ik er klaar voor. Tsjakkaa!" Het is Sambrincks droom om veertig vestigingen in Nederland te openen. "Nu weet je dat dit mogelijk is," aldus Ratelband.

Tijdens de lunchgesprekken met motor- en autoverkopers, aannemers en gokexploitanten krijg ik emigratieneigingen. De gedachte dat al hun ambities en plannen uitkomen, bezorgt me een acuut zuurstofgebrek. Toch zeggen de NLP-goeroes dat de technieken pas werken als het voor ecologische en goede doeleinden wordt aangewend.
Ratelband: "In mijn cafetaria-keten, De Haohoek, worden geen alcohol, geen sigaretten, geen kauwgum en andere verslavende rotzooi verkocht. Ook staan er geen gokkasten. Aan de andere kant moet je ook redelijk blijveb. Iemand die bij een slacht- of gokhuis werkt, moeten we niet verketteren. Zij moeten verdomme toch ook vreten."

Professor Piet Vroon zegt tijdens een uitzending van Brandpunt over Emile Ratelband: "Mensen die hier intrappen, hebben het verstand bij het grof vuil gezet."
Robert Nanninga van de Stichting Skepsis: "NLP-trainers claimen enorme resultaten. Terwijl het aan wetenschappelijk bewijs volledig ontbreekt. Maar ondertussen stemmen steeds meer mensen hun dagelijks functioneren af op de theorie dat alles kan als je maar wilt. Hou toch op!"

Ook Emile Ratelband beseft dat zijn technieken na een seminar niet lang zullen beklijven. De nacht na zijn gelukshow slaap ik, zoals hij voorspelde, vier uur en verzette de volgende ochtend meer werk dan normaliter op een hele dag. Maar daarna verdwijnt de erectie' uit mijn hersencellen gestaag.
Om die reden moedigt Ratelband tijdens zijn seminar iedereen aan de NLP-technieken op de werkvloer in groepjes voort te zetten en naar zijn volgende seminars te komen - waarmee hij dan opnieuw tonnen scoort. Kassa! De volle zaal van vandaag is goed voor zo'n twee ton bruto. Natuurlijk kunnen de deelnemers ook Ratelbands krant, boeken en cassettebanden, die achter in de zaal op tafels zijn uitgestald, kopen. Kassa!
Van zijn boek De Vuurloper, dat in 1991 in de winkels verscheen, gingen tot nu toe tachtigduizend stuks over de toonbank. Kassa! Het pas uitgekomen Tsjakkaa! verkocht in de eerste twee maanden ruim vijfenzeventigduizend exemplaren. Kassa! Van zijn cassettes als Aktie, Stress, Relatie en Versier Management zijn er zo'n vijftienduizend verkocht. Kassa!
DE geluksgoeroe leeft inmiddels als God in Nederland. Een villa in Oosterbeek, een bolidepark met onder meer een Rolls-Royce en een Bently, en zes bedrijven.

"Wat ik met mijn geld doe, is toch jouw probleem niet?" roept Ratelband uit, terwijl hij voor
f 6,50 een kop koffie in het Amsel Hotel bestelt. "Met geld genereer je energie. Er werken inmiddels veertig mensen voor mij en ik werk mij vol liefde zes slagen in de rondte. Natuurlijk is het eigenlijk onzin dat ik zoveel auto's heb, je hoeft mij niet te vertellen dat materiele welvaart een brok illusie is. Ik drink bijvoorbeeld net zo makkelijk een kop koffie bij de FEBO."
Zuivere koffie? Ratelbands boeken lijken verdacht veel op Je Ongekende Vermogens, de bestseller van de Amerikaanse NLP-paus Anthony Robbins. Zonder toestemming mag van de uitgave worden verveelvoudigd en openbaar worden gemaakt,' staat er in Ratelbands werk. Met een restrictie: Afgezien van gebruik voor commerciele doeleinden'.

"Hoeveel? Vijfhonderd gulden per persoon!" schampert de anonieme voorzitster van de Nederlandse Vereniging van NLP. "Ongelooflijk. Dat mensen daar intrappen! Ratelband geeft mensen het idee dat ze na een dag hun leven rigoreus kunnen veranderen. Ha! Hooguit kunnen er enkele concepten zijn veranderd."
Een aflevering van KRO's Brandpunt bevestigt haar mening dat Ratelband niet integer is. De makers namen contact op met Robbins Research International Inc. en controleerden of de Nederlander inderdaad bij Anthony Robbins een half jaar in de leer is geweest. In (het door oud-Penthouse stafreporter Frans van der Beek geschreven) De Vuurloper stelt Ratelband namelijk: Ik volgde hem overal. Als hij een seminar gaf, stond ik achter in de zaal en deed alles wat hij deed. Als hij lachte, lachte ik. Zijn grimas werd de mijne. Anthony sprong, ik ook. Tijdens zijn therapieen was ik er ook. Ik at wat hij at, ging op dezelfde tijd naar bed en droeg dezelfde das.'

Maar Sam Georges, de algemeen directeur van het Robbins-instituut, laat per fax weten: Ratelband heeft inderdaad verschillende seminars met Robbins bijgewoond, maar is nooit speciaal door hem getraind.'
Ratelbands weerwoord ("Blijkbaar ervaart Sam de realiteit anders dan ik") en de daarbij horende mysterieuze grimas overtuigen allerminst, Kortom: Einde oefening?
"Toch kent Sam mij," reageert Ratelband. "En da's toch vreemd. Immers, honderdduizenden mensen volgen Tony's seminars. Maar toch kennen ze mij... En logisch. Ik was bij Tony. Gratis nog wel kon ik hem volgen. Een onvergetelijke opleiding. Ga eens in Detroit of in New York City bij 30 tot 40 graden onder nul vuurlopen. En je ondertussen maar aan Tony blijven spiegelen. De deelnemers dachten: wat doet die mafkees? Moest ik uitleggen dat ik Tony medelleerde."

"Wat ik daarmee zeggen wil: dat ik geen half jaar aan mijn pik heb lopen trekken. Ik heb diploma's, een volle studiemap. Vanuit Nederland heb ik hem vaak gefaxt. Maar ik kreeg nooit antwoord. In 1990 vroeg hij mij of ik zestigduizend dollar wilde betalen voor zijn videoprogramma. Daarmee mocht ik dan de bedrijven af. Zie je het voor je: vierhonderd Nederlandse managers voor een videoscherm. Op gezette punten moest ik dan de band afzetten en vervolgens met de deelnemrs oefeningen doen, Ik zei: Tony, dat werkt in Nederland niet.' Dat vond hij niet leuk, geloof ik. Terwijl ik verdomme zijn boek tijdens seminars en interviews voortdurend promoot. Dat dit boek in Nederland een bestseller is geworden, heeft hij voor negentig procent aan mij te danken (Uitgeverij Servire heeft van de Nederlandse vertaling ruim 35.000 exemplaren verkocht, TR.).
"Mei vorig jaar, tijdens zijn Engelse tournee, sprak ik zijn vrouw Becky. Mijn man,' zei ze, vindt het vervelend dat je zijn naam en logo gebruikt.' Dat heb ik daarna meteen veranderd. Verder wilde hij volgens Becky een stuk van mijn taart. Maar alles wat ik verdien, investeer ik direct in nieuwe NLP-projecten. Zo geef ik in september een gratis seminar aan Surinamers in de RAI. Ik breng een krant uit met een oplage van 250.000 exemplaren. Becky zei dat ik over de hoogte van het bedrag met Sam moest onderhandelen. Ik weigerde. Sindsdien is het kinnesinne. Dat is treurig, heel treurig zelfs. Maar het is volgens mij wel de reden van die fax aan Brandpunt."

Goeroe of geen goeroe, Anthony Robbins is bovenal een ordinaire wanbetaler. The Sunday Times onthulde dat Robbins tijdens zijn bezoek aan Engeland vorig jaar een spoor van onbetaalde rekeningen heeft achtergelaten. In een vijf sterren-hotel staat nog een rekening open van dik dertig mille. De chauffeurs die hem en zijn gevolg zestien dagen van seminar naar seminar reden, wachten nog steeds op een betaling van twintigduizend gulden.Oorzaak schijnt de slechte kaartverkoop voor zijn seminars in Engeland te zijn, waar de toegangsbewijzen in prijs varieerden van 250 tot 1300 gulden. Robbins is in Engeland niet meer welkom en wijkt daarom mede uit naar Nederland. Hij moet op 31 oktober de Maas en Eemhal in Ahoy met 3.500 NLP-adepten vullen en daarmee een bruto-omzet van ruim 1,7 miljoen gulden scoren. Een kaartje kost 495 gulden. Maar in de maanden oktober en september geeft alleen Emile Ratelband al zo'n veertig seminars. Toch laat MetaVisie in Valkenswaard, die de massa-happening organiseert, weten dat eind juli al duizend kaarten verkocht zijn.
"Ahoy komt vol," aldus MetVisie-directeur en motivatietrainer Ralph Bakker. "Vergeleken met Tony is Ratelband een doperwt. Als hij twee keer door de zaal rent, baadt hij in het zweet. Robbins' kracht is zijn vitaliteit. Het is een beer van een kerel, maar door zijn macrobiotische, vegetarische eet- en leefwijze zit er geen grammetje vet aan hem. Tony is een van s werelds beste performers. Hij kan extreem visueel en super dynamisch zijn. Maar enkele seconden later is hij weer ongekend gevoelig. Zo diep dat je er tranen van in de ogen krijgt. Vervolgens kan hij met zijn stem alle kanten op. Dat maakt hem bijzonder geliefd, tot aan verafgoding toe. Maar als geen ander is hij zich daarvan bewust. Hij doet er alles aan de prestatie van de deelnemers los te koppelen van zijn persoon."

Robbins' financielel problemen, waar Ralph Bakker niets over wenst te zeggen, heeft ook te maken met de propvolle Amerikaanse geluksmarkt. In Amerika zelf zijn zelfhulpprogramma's even populair als Mickey Mouse, Big Mac en honkbal. Jaarlijks geven tientallen Amerikaanse geluksprofeten tweeduizend boeken en honderden cassettes en videobanden met zelfhulpprogramma's uit. Er zijn negentig speciale succes-winkels met stapels hoe-doe-je-het-zelf-pulp: boeken, audio- en videotapes en honderden merchandise-produkten. Het doorspekt de Amerikaanse taal met kreten die de American Dream in vervulling moeten laten gaan: Be positif! Just do it! Go for it! Never say no! Nevr say die! Have a nice day!
"Zeg s ochtends en s avonds in bed twintig keer: Every day, in every way, I'm getting better and better. Het leven wordt dan een paradijs," aldus een motivatietrainer uit de jaren twintig.
Een ex-acteur en soepvertegenwoordiger publiceerde in 1936, op het dieptepunt van de economische crisis, het boek: Hoe overtuig je belangrijke mensen? Het antwoord: Voortdurend de ander complimenteren, waardoor deze zich belangrijk gaat voelen. En: Smile, smile, smile! "Als je geen zin hebt, dan forceer je je."

In de jaren zeventig en tachtig scoren psychologen, samen met zakenlieden, showbizz-sterren en ministers, bestsellers met titels als How To Get It, How To Use It, Live to Win, The Art of the Deal en To Be a Star of Your Own Life.
Bij Amerikaanse psychologen en therapeuten groeide ondertussen de onvrede in de reguliere behandelprogramma's, die zich hoofdzakelijk richten op de oorzaken van de problemen. Dat kost veel tijd en ondanks vuilnisemmers vol papieren traandoekjes is het afwachten of de patient daadwerkelijk geneest. Sommige therapeuten concentreerden zich op de oplossingen en haalden met hun simpele denk- en doe-technieken opzienbarende resultaten.
Gestalt-therapeut Richard Bandler en linguist John Grinder kunnen worden beschouwd als de grondleggers van NLP. "Verander! Hier! Nu! Zeg jezelf dat je het kan en je kan het!" Zij zeiden het en hun patienten bereikten in korte tijd het ogenschijnlijk onmogelijke. NLP groeide uit tot een succesprodukt en haar makers tot sterren met de daarbij behorende schaduwkanten. Richard Bandler raakte zwaar verslaafd aan alcohol en cocaine en was zijdelings betrokken, hoewel hij daarvoor is vrijgesproken, bij een moord op een prostituee.

Bandler is legendarisch door zijn extreme gedrag tijdens zijn optredens. Geflankeerd door twee Indiaanse lijfwachten bereigde hij macho's die zeiden nergens bamg voor te zijn met een pistool. Een medewerkster pakte hij vier jaar lang medogenloos aan. "Pak mijn jas! Zet koffie!" Voortdurend commandeerde Bandler haar. Tijdens een seminar met driehonderd deelnemers brak hij uitdagend de bordkrijtjes in kleine stukjes en brieste:"Die krijtjes zijn te kort. Haal nieuwe, trut!" Toen schold de medewerkster zijn huid vol, waarna Bandler geemotioneerd zei: "Eindelijk. Na vier jaar is het mij gelukt je slaafse gedrag te doorbreken."
Vergeleken met Bandler is Robbins een gepolijste softie. Volgens een fax van zijn instituut is Robbins Amerika's topexpert in de psychologie van topprestaties en persoonlijke, professionele en organisatorische turn arounds.
De 35-jarige ex-concierge verschijnt elke avond op een van de Amerikaanse netten met een half uur durende infomercial. In Personal Power IV duikt Robbins achtereenvolgens op tussen een groep handtekeningenjagers, in zijn jet-helikopter en voetjebadend in Hawaii met een Footbaalster. Vervolgens maakt Pamela Anderson duidelijk dat Tony's peptalks net zo'n effect sorteren als haar (siliconen-)borsten.

In de commercials wordt ook ruim aandacht besteed aan de 24 Robbins-tapes, met titels als Thirty Days to Mastering Your Emotions!, Your Physical Body!, Your Relationships!, Your Finances!; How to Get What You Really Want en How to Unleash the Financial Genius Within You. Dan vertrouwt Robbins de camera toe: "Gun jezelf dit geschenk. Maak nu de beslissing om elk aspect van je leven te verbeteren."
De NLP-paus verkocht, volgens een fax van zijn instituut, van zijn luistertapes 24 miljoen exemplaren, in vijf jaar tijd. Zijn boeken zijn stuk voor stuk bestsellers. Zijn seminars zijn inmiddels door ruim een miloen Amerikanen bezocht. Hij bezit negen bedrijven, varierend van adviesbureaus tot een rustoord op de Fiji-eilanden. Hij richtte de Master Universiteit op, waar tienduizend studenten uit 28 verschillende landen zijn afgestudeerd en waar onder anderen Norman Schwarzkopf, de held van de Golfoorlog, doceert.
Tennisser Andre Agassi, spelers van de Los Angeles kings, Lady Di, het Amerikaanse leger, IBM, AT&T, American Express en vele andere prominente bedrijven, organisaties en VIP's, ze betalen goud voor de adviezen van Anthony Robbins.
De new age-superman is het voorbeeld van de gezonde en geslaagde Amerikaan. Hij is tien jaar gelukkig getrouwd met Becky, van wie hij vier kinderen heeft. Zijn organisatie voedt op Thanksgiving Day 125.000 armen in 65 Noordamerikaanse steden en sponsort de studie van dertig randgroepjongeren in Houston. Daarnaast geeft hij gratis seminars aan daklozen, junks en gedetineerden. Robbins was zelfs even wereldnieuws toen Bill Clinton hem op 30 december 1994 op Camp David ontbood voor een training aan hem en zijn staf.

Eerlijk is eerlijk, Robbins' boek, Je Ongekende Vermogens, is een fascinerend werk. In een dag las ik de 414 bladzijden uit. Met wijsheden van Oosterse goeroes, literaire schrijvers en succesvolle bedrijfsdirecteuren focust hij de lezer op zaken die hij eigenlijk allang weet of zelf ook had kunnen bedenken, maar toch... Naast adviezen (zoals de vijf sleutels tot rijkdom en geluk) leert hij zijn lezers omgaan met frustraties, afwijzing, financiele druk en zelfvoldoening ("Geef altijd meer dan je denkt te ontvangen"). Ook nodigt hij de lezer uit tot het uitvoeren van simpele denkoefeningen. Een van die oefeningen is toegespitst op nagelbijters.
"Al jarenlang zijn twee nagels het slachtoffer van mijn stress. In mijn gedachten maak ik een filmscherm waarop ik de twee afgekloven nagels projecteer. Van onder rukt een alsmaar groter beeld op, met daarop schone nagels, dat in enkele seconden het oude beeld verdringt. Op het hoogtepunt bal ik mijn vuisten en roep: Whahoessh...!" Onzin zei u? Voor mijn part. Maar ik bijt inmiddels geen nagels meer!

De Amerikaanse Yonina (artiestennaam-red.), in ons land bekend geworden als buikdanseres, heeft zich onder meer met dergelijke visualisatie-technieken van haar ochtendhumeur afgeholpen en is er mede door van een zware blessure genezen. Yonina geeft oppep-trainingen die door honderden tot duizenden deelnemers worden bezocht. Van legerofficieren tot managers. De spraakzame, enthousiaste Newyorkse, geboren en getogen in Brooklyn, is drs. in wiskunde en psychologie. Yonina prefereert een plastic Have a nice day boven een welgemeend Fuck off!
"Als een winkelmeisje zich ror voelt en dat in de winkel uitstraalt, wordt niemand daar beter van," doceert ze. "De klant niet, haar baas niet en ook zijzelf niet. Sterker nog: zij wordt alsmaar chagrijniger. Met taal- en krachtbewegingen kan zij zichzelf uit de put trekken. Zo..."
Yonina balt haar vuisten, strekt haar armen die ze in een felle ruk naar haar schouders trekt en roept:"Yes! Yes!"
Daarna vervolgt ze:"Amerikanen maken zich niet druk of iets nu gemeend is of niet. In steden als in New York hebben ze sowieso amper tijd om daar bij stil te staan. Maar hoe dan ook, als ik een ochtendhumeur heb en ik hoor constant: Have a nice day', dan ga ik daarin geloven en krijg ik gewoon een leuke dag.

"Ik groeide op in Brooklyn. Overal drugs, geweld en ellende. Neem het spitsuur in de metro. Iedereen zit als sardientjes op elkaar geplakt. Er zijn junks, thuislozen, krankzinnigen, het stinkt er naar uitlaatgassen, zweet en afval. Dan kan je denken: wat een ellende! Ik ga jatten, roven, ann de drugs of mezelf - zoals mijn jeugdvriendin deed - bij een bende aansluiten. Maar ik besloot het leven als een uitdaging te zien.

"Als kind, in de metro op weg naar school, keek ik naar de wolkenkrabbers en fantaseerde over mijn toekomst en maakte plannen om net zo succesvol en beroemd te worden als Marilyn Monroe en andere filmsterren. Ook mijn tante stond model. Zij was lerares en ik bewonderde haar enorm. Het werkt aanstekelijk om op te terekken met mensen die ook iets van het leven willen en weten te maken. Daarom ga ik elk jaar minimaal vier keer terug naar New York. Niet alleen vanwege familiebezoek, maar ook om inspiratie en energie te tappen."
Yonina investeert dan duizenden guldens in seminars van de NLP-sterren. Ook in Nederland bezoekt ze vele bijeenkomsten. "Het is een constant leerproces," aldus Yonina.

Inmiddels springen in ons land tientallen opleidingen, schriftelijke cursussen en NLP-praktijken uit de grond. "Vandaar dat de vereniging zich bezint over richtlijnen voor opleidingen, zodat geinteresseerden het kaf van het koren kunnen scheiden," aldus de NVvNLP-voorzitster.
Betrouwbaar volgens haar zijn die NLP'ers die gecertificeerd zijn door de Amerikaanse Association of NLP. Ze zijn getraind in het maken van rapport'. Een NLP-variatie op het oeroude gezegde: Elk mens is een instrument. De kunst is hem te bespelen.
De NLP-cursist doet dat onder meer door houding en lichaamstaal te spiegelen, taalgebruik, dictie en ademritme over te nemen. Daardoor voelt de ander zich sneller op zijn gemak en worden doelen sneller bereikt.
Yonina is hierin een kei. Ze wil mij al vanaf de eerste handdruk bestormen met pr-materiaal. Over haar shows, haar trainingen en haar nieuwe boek. Als ze merkt dat ik daar nog niet van gediend ben, biedt ze mij een kop koffie aan en beantwoordt vervolgens op de bank rustig mijn vragen. Maar gaandeweg het gesprek wordt het toch een Yonina-show. Ze lacht, danst en acteert. Wat een uurtje zou duren, loopt uit op een swingende en vibrerende middag. "Yes! Yes!"
Maar heer en meester in deze NLP-techniek is en blijft Emile Ratelband. Vanaf het eerste moment lijkt het alsof het fenomeen mij al jaren kent. "Als je geen zin hebt om achter die pc te gaan zitten, dan zeg je toch ook :'Verdomme, nou afgelopen met dat gelul. Dat artikel komt er gewoon!' In het Amstel-Hotel spreken we urenlang over zijn jeugd, zijn ouders, zijn zakelijke successen, zijn Canadese poffertjes-fiasco, zijn kinderen, zijn echtscheiding en zijn kreet Tsjakkaa! Die komt toch van Youp van t Hek? "Dat zeggen er wel meer. Ik heb echter nog nooit een cabaret-programma van hem gezien. Ik werk immers altijd," zegt hij.

De deskundige NLP-therapeuten blijken zich tot de categorie sufkutten te ontpoppen. Nota bene de NVvNLP-voorzitster eist anoniem te worden opgevoerd. Op de waarom-vraag, klinkt een ingeblikte stem door de telefoon: "Dat is uw zaak niet." Bovendien eist ze het stuk voor publikatie te lezen. Toe maar! Omdat ze geen fax heeft, moet ik het stuk naar haar woning in de Amsterdamse grachtengordel sturen. "Een probleem," zegt ze zuchtend. "Dan moet ik u mijn naam prijsgeven,"

Jaap Hollander van het Nijmeegse Instituut voor Eclectische Psychologie (IEP) laat via zijn secretaresse weten: "Voorwaarde voor een interview is dat u eerst het boek NLP in Nedeland leest dat door Jaap Hollander en Lucas Derks geschreven is. Daarna kunt u een afspraak met hem maken, hij controleert dan of u werkelijk op de hoogte bent van de inhoud van dit boek."
Toe maar! Terwijl ik van Hollander slechts simpele informatie wil krijgen. De pr-woordvoerster van het Amsterdamse Instituut voor Therapeutische Hypnose (ITH) geeft uiteindelijk de informatie die ik zoek. De opleidingen tot Practitionar (eerste jaar) en Master Practitionar (tweede jaar) duren 24 dagen, verspreid over twaalf maanden. Oefengroepjes dienen er voor te zorgen dat de technieken blijven hangen. Voor het laatste blok komt meestal The grand old lady of NLP, Anne Linden, over uit New York. De instructies vinden plaats in groepen van hooguit achttien studenten. De opleidingen van de NVvNLP kosten 4.100 gulden per jaar. Studenten die internationaal trainer willen worden, moeten daarna minstens twee jaar assisteren bij een aan het New Yorkse Trainingsinstituut gelieerde trainer. In totaal is een internationaal gecertificeerde NLP-trainer vijf jaar bezig en circa twaalfduizend gulden kwijt. Het afgelopen cursusjaar volgden tachtig mensen, van 25 tot 65 jaar oud, de NLP-jaaropleidingen. Er zijn evenveel mannen als vrouwen. Opvallend is dat de vrouwen vaker hoger zijn opgeleid dan de mannen. Er zijn buschauffeurs, verkopers, medische specialisten, arbeidsbureau-consulenten, advocaten, natuurgenezers, ondernemers. "Maar geen goudzoekers," aldus de pr-woordvoerster.

Hillegommer Paul van der Velde (34), afgestudeerd assistent-trainer, voelt zich dankzij zijn studie als herboren. Zijn metamorfose dankt hij aan een pijnlijke ervaring. Hij zag in drie jaar zijn detacheringsbedrijf en organisatieadviesbureau Inter Engineering Support uitgroeien tot een bedrijf met vier vestigingen en een jaaromzet van 15 miljoen gulden. Van der Velde verdiende zelf zo'n twee ton, en scheurde met zijn Mercedes (inclusief autotelefoon) over het asfalt van afspraak naar afspraak.
"Ik wist alles beter, kreeg zowel letterlijk als figuurlijk een dikke nek en werd net zo vervelend als de menden met wie ik onderhandelde. Vergaren van geld was mijn levensdoel geworden. Ik deed voortdurend zaken die me irriteerden. Uiteindelijk kwam ik de verkeerde mensen tegen die mijop een fantastische manier hebben belazerd. Binnen een week was ik alles kwijt. Mijn hele wereld stortte in.
"Uit verveling ging ik naar Emile Ratelband. Ik zag ineens weer mogelijkheden in plaats van problemen en besloot een NLP-training te volgen. Fantastisch was het! Zo was ik bijvoorbeeld bang voor het spreken in het openbaar. ik dacht dan altijd aan die ellendige spreekbeurten op school van vroeger. Maar dankzij NLP zette ik mijn angst om in kracht."Samen met een collega-student begin ik in oktober met een NLP-opleiding, Arcturus gennamd. Onze yell: Hakuna Matata."

Voor hun eerste cursus hebben ze reeds een twintigtal deelnemers. Kosten: 4.150 gulden per persoon, inclusief BTW, exclusief overnachtingen en maaltijden.
Zijn collega is Chris Oldeman (32) uit Hoevelaken; ex-drummer van Saskia & Serge, Joe Bourne en Lobo and the Pearls, natuurgeneeskundig therapeut en iriscopist.
"Dankzij NLP regisseer ik nu beter mijn eigen leven," vertelt hij. "Neem nou de techniek van het concreet op papier zetten van je fantasieen. Ik maakte een tekening van mijn droonhuis. Schreef op hoeveel kamers, hoeveel ramen het zou hebben. Bedacht een realistische prijs en stelde een redelijke deadline vast. Anderhalf jaar later had ik een praktijk en huis in Assen. Had bovendien twee auto's en een goed salaris.
"Ander voorbeeld: ik wilde NLP in New York gaan studeren. In de auto stelde ik me voor dat ik dat bedrag, zo'n vijfduizend gulden, van iemand zou krijgen. Ik was nog geen uur thuis of een vriend belde op. Ik vertelde over mijn plannen en toen zei hij:'Verdomme, je bent er zo enthousiast over. Ik wil je wel sponsoren.' Een dag later was het geld overgemaakt.
"NLP is niets mystieks of paranormaals. Het creeert hartstocht, enthousiasme, passie. Daarop reageert je omgeving altijd positief."

Ratelband loopt, draaft, sprint ondertussen naar links, naar rechts, naar achteren en weer het podium op. Hij gooit met T-shirts, spuit met een watermitrailleur water naar alle uithoeken van de zaal, deelt snoepjes uit en de zaal opdrachten hakken erin. De deelnemrs betasten, masseren, omhelzen en kussen elkaar, swingen op loeiharde rock-, house- en po-hits. In een zinderende sfeer transformeren stijve volwassenen in blozende, levenslustige pubers.
"Als hij priester wordt, zou ik elke zondag in zijn kerk zitten," aldus Bob Rekers van Rekrs-Motoren uit Heerlen-Noord.
Het verschil tussen de deelnemers en de NLP-priester? Zij zoeken dat wat Ratelband al heeft gevonden. "Ik ben nog nooit op straat beroofd, uit mijn villa is nog nooit iets gepikt, mij auto's zijn nog nooit opengebroken," vertelt Ratelband. "Als twee mensen ruzie hebben, ga ik er tussen staan en de ruzie waait over. Dat heeft geen kloot met mijn lengte en breedet te maken. Maar met mijn energie. Die heb ik in overvloed, omdat ik volkomen mezelf ben."
Ratelband zichzelf? Ach, laat me niet lachen. Voor mij zit toch gewoon de zoveelste Robbins-kloon?

"Maar van wie heb jij lopen, poepen, lezen, praten en weet ik allemaal wat geleerd?" reageert hij. "Iedereen heeft toch in zijn leven ouders, broers, vrienden. leraren en/of idolen gemodelleerd. Meestal deden we dat onbewust. Maar ik doe dat bewust. Jij denkt dat ik daarom mezelf niet zijn kan. Ik beweer dat ik daardoor juist meer mezelf ben.Want door het medelleren van Anthony Robbins heb ik mijn levensdoelen bereikt. Nou jij weer!"

Maar Ratelband wilde meer. De koorddanstechniek leerde hij van Popov, het iverdonderende enthousiasme van Rob Out, het doordouwen van Cor Zadelhoff, de inzet van Hein Vergeer, de gastvrijheid van Joop Braakhekke en van Jan des Bouvrie leerde hij hoe handicaps als woordblindheid en linkshandigheid kunnen worden ongebogen in creativiteit.
"Voor de meeste mensen geldt dat ze in hun jeugd een mislukkeling waren," vervolgt Ratelband. "Ook voor mij gaat dat op: als kind was ik dik, klein, lelijk, onmogelijk en te dom om de MULO te halen."

Modelleren is de basis van NLP. Het is het analyseren en overnemen van gedragswijzen die je helpen je doelen te realiseren.
"Ik modelleerde Cees Aritz, die droomcursuusen geeft," vertelt Chris Oldeman. "HIj leert metspeciale technieken mensen dromen bewuster te beleven, waardoor je in staat bent ze te sturen. Dromen dragen daardoor zelfs oplossingen voor problemen aan. Ik modelleerde alle facetten van Aritz' strategie, zijn overtuigingen en ook zijn gevoelige manier van doen. Op een nacht riep ik drie dromen op. Na elke droom zorgde ik dat ik wakker werd, wat een onderdeel van de techniek is, en schreef de droom op. De volgende ochtend las ik mijn avonturen terug. Dromen worden dan heel realistisch en geven mij het gevoel dat ik op vakantie ben geweest."
Max Herold (35), trainer op het Instituut voor Therapeutische Hypnose en organisatieadviseur bij de overheid en het bedrijfsleven, was in zijn eerste jaren van zijn NLP-leven weinig geinteresseerd in modelleren. "Dat geldt, schat ik, voor zo'n 95 procent van de mensen dat met NLP bezig is. De magie van de al bestaande NLP-communicatie en veranderings-technieken is wat hen aantrekt. Niet het zelf medelleren. Modelleren heeft echter voor mij een grote toegevoegde waarde gekregen. Het geeft mij een enorme energie en kracht. Het is jammer dat de meeste NLP-opleidingen bij studenten van modelleren geen tweede natuur maken," legt hij uit.

Herold, die jaarlijks zo'n vijftien NLP-intro's voor tussen de 25 en 80 toehoorders geeft, was niet tevreden met de impact van zijn eigen presentatie. Daarom modelleerde hij van Ratelband de manier waarop deze met de massa communiceert. Hij zag hem daarvoor drie maal in actie. "Neem zijn variatie in zijn stem," vertelt hij. "Zowel in volume als in snelheid. Zakelijke informatie gaat in een enrm tempo. Wordt hij persoonlijk of emotioneel, dan past hij zijn stem aan. Dat doet hij buitengewoon effectief. Verder: Zijn rug is recht, zijn bewegingen zijn krachtig, hij kijkt mensen aan en vertelt vele verhalen en voorbeelden die de essentie aangeven van hetgeen hij wil communiceren. En daar zijn veel eigen ervaringen bij. Dit maakt het contact met de groep persoonlijk, en het effect is dat zijn impact toeneemt."
Herold heeft wel een bijzondere verklaring voor Ratelbands succes. "Ratelband las in1987 Je Ongekende Vermogens, volgde kort daarop een Robbins-seminar en besloot na tien minuten Tony te modelleren. Een heel slimme beslissing. Het vermogen tot communiceren en zijn veranderingsdrift bezat hij van nature. Hij richtte zich hoofdzakelijk op het modelleren. Terwijl andere Nederlandse NLP'ers hun energie staken in de bestaande NLP-communicatie en de veranderingstechnieken, modelleerde Ratelband zich tot de man die hij nu is."

Opvallend is dat de 35-jarige Ralph Bakker, wekelijks goed voor een druk bezocht seminar, afstand heeft gedaan van het medelleren. "Het functioneerde als een opstap," aldus deze trainer. "Maar ik concentreer me nu meer op het ontwikkelen. Met een streepje tussen ont' en wikkelen'. Ik medelleerde het optreden van Robbins in een grote zaal. Mensen kregen dan echter toch het idee dat ze naar een kloon zaten te kijken. Bovendien gedijd dat overdonderende van Robbins niet in onze cultuur, merkte ik. Momenteel is mijn optreden losser, en ik heb nu meer een eigen stijl dan bijvoorbeeld Ratelband."
Genoemde Ratelband ratelt in een ongekend razende vaart door. Hij was coach bij Sterrenslag, hij maakt binnenkort een single en verschijnt in de Bladen'. Vanwege zijn echtscheiding is hij ook voor hen hot'.
Is die scheiding juist niet het bewijs dat NLP niet werkt?
Emile: "Voor de kinderen, voor mij en uiteraard voor de vrouw met wie ik 23 jaar samenleefde, is het een drama," vertelt hij. "Yennie was mijn eerste grote liefde. Ze was moeder, kokkin, maitresse, vriendin en zakenvrouw. Ze liep er altijd verzorgd bij, was mooi en rook, voelde en kuste lekker. En ze was een geweldige gesprekspartner. Mijn overtuigingskracht dank ik aan haar. Altijd stelde ze kritische vragen. Maar eenmaal over de streep, stond zij voor meer dan honderd procent achter me. Ze was de perfecte vrouw.
"Natuurlijk is het niet makkelijk om met mij te leven. Ik werk geen 36 maar 80 uur per week. Ze vond mij egoistisch. Maar ik kwam nooit beaopen thuis, ging nooit vreemd, sloeg haar niet en als de kinderen mij nodig hadden, was ik er. En: zij genoot toch ook van het succes, ze reed toch ook in een mooie auto? Ze kwam niets te kort, ook sexueel niet.
"Ze klaagde dat ik maar vier uur per dag sliep. Maar waarom? Als iedereen sliep, ging ik werken. Nou en? Bij het ontbijt was ik klaarwakker. We zullen best wel weer vriendschappelijk met elkaar omgaan. Maar zoals vroeger? Nee. We zijn inmiddels vier jaar uit elkaar en ik ben nog single. Ik zoek een vrouw die was zoals Yennie vroeger. Ik wil bemoederd en vertroeteld worden, zodat ik de volgende dag er weer tegenaan kan. Zo moet volgens mij een vrouw zijn. Veel mannen durven het niet hardop te zeggen, maar ik wel: dan was er minder ellende op de wereld. Wat dat betreft is mijn moeder het grote voorbeeld. Moeder heeft na de dood van mijn vader vaders bakkerij overgenomen. Ze stond in de bakkerij, in de winkel en zorgde voor de kinderen en ze had verdomme altijd tijd voor ons.
"Als kind gooide ik kerkruiten in, lichtte de doopfonds, trok belletje, schoot met buksen, trok mensen van de fiets, ging met zaklantaarns de bouw in, liep over de steigers naar de hoogste verdiepingen. Op school kreeg ik vaak met de stok en volgens de politie groeide ik op voor galg en rad. Maar mijn moeder zei altijd: Het komt altijd goed.' Vind ik wijsheid. Ook met mijn gezin komt alles weer goed."

Gemotioneerd haalt hij uit zijn agenda een briefje van zijn achttienjarige dochter. Hij vond de brief deze ochtend, om vier uur, in zijn hotelkamer, na zijn zoveelste seminar. Lieve papa,' staat er op. Je was weer hartstikke super, slaap lekker uit en geniet van je ontbijt. Ik ben ontzettend trots op je. Kusjes.'

Op het hoogtepunt van het seminar, de vuurloop, verliest Emile Ratelband even zijn geduld. Tientallen zijn al in een stevige rechte pas, met hun hoofd naar boven en al koel mos, koel mos roepend over vijf meter brandende steenkolen van meer dan duizend graden celcius gestapt. Een administratief medewerkster bedenkt zich pal voor de start. "MOet je horen," briest Ratelband nu, "Ik ben inmiddels veertien uur aan het woord. Morgen geef ik opnieuw een training en meot ik weer vroeg op. Zojuist zei je nog dat je het zou doen. Kom, ga er voor!"
Inderdaad, daar gaat ze. Het voorval werkt als een elixer. Ratelband laat enkele seconden voor mijn vuurloop verse, roodbrandende kolen aanrukken. Vier secionden lang lijkt het of ik door een plas warm water loop. Maar na de finish gaat een trots zelfgevoel door me heen.
De vuurlopers nemen met een warme omhelzing afscheid van die machtige kerel', die moordgozer' die hen vandaag gaf wat ze hadden besteld. Zelfvertrouwen! Hartstocht! Enthousiasme!
En energie, en levenskracht! Ofwel: dat wat sommigen geluk noemen.